Featured
نمایش سایت به زبان فارسی english website

 

  • ثبت کردن

روانشناسی صنعتی و سازمانی

article 1

پیشگفتار

 

روانشناسی صنعتی/ سازمانی ، يکی از زمينه های کاربردی ، جذاب و هيجان انگيزِ علم روانشناسی است که در دو سه دهه ی اخير ، رشد عظيمی در کشورهای صنعتی جهان و به ويژه درآمريکا ، داشته است . اين رشته از روانشناسی که در گذشته های دور ، تنها معدودی از روانشناسان يا مديران سازمان ها در غرب با نام آن آشنا بودند ، اکنون به صورت يکی از مهم ترين تخصص های کاربردی در روانشناسی درآمده و بهره گيری از مفاهيم و يافته های آن ، جهانگير شده است .

    می توان گفت در کشورهای صنعتی جهان و به ويژه در آمريکا ، دو عامل مهم ، باعث توجه و تأکيد دانشگاه ها و مديران سازمان ها به اين رشته از روانشناسی کاربردی ، شده است . يکی از اين عوامل ، آن است که روانشناسی صنعتی/ سازمانی با محل کارِ آدمی و همچنين با سازمان ها سروکار دارد و موضوعات ، يافته ها و فنون آن نيز ، به سازمان ها و کارکنان ، ربط پيدا می کند . دومين دليلِ رشد قابل توجه روانشناسی صنعتی/ سازمانی در کشورهای صنعتی پيشرفته آن است که اصول ، فنون ، راهبردها و روش های معرفی شده در آن ، از نظر روانشناسان محقق و مديران سازمان ها ، با ارزش تلقی شده است .  شواهد حاکی از آن است که در آن کشورها ، ميزان همکاری روانشناسان صنعتی/ سازمانی با سازمان ها بسيار زياد و سهم آنان نيز در افزايش کارآيی و سالم سازی محيطِ کارِ افراد ، قابل توجه است .

    گستره ی  روانشناسی صنعتی/ سازمانی دارای ماهيتی دوگانه است ، يعنی ؛ از يکطرف ، روانشناسی صنعتی/ سازمانی ، رفتار و فرايندهای ذهنی افراد را در محيط کار يا در هنگام انجام دادن وظايف شغلی ، مطالعه می کند و بنابراين ، جزئی از علم روانشناسی است . از طرف ديگر ، روانشناسان صنعتی/ سازمانی تلاش می کنند اصول و يافته های علم روانشناسی را در سازمان ها و محلِ کارِ افراد ، در عمل و در جهت حل مشکلات سازمان ها و کارکنان ، به کار گيرند . به همين دليل ، شايد بتوان ادعا کرد که در کشورهای صنعتی و به ويژه در آمريکا ، در هيچ شاخه ی ديگری از علم روانشناسی ، به اندازه ی روانشناسی صنعتی/ سازمانی ، نسبت به برقرارسازی رابطه ی محکم بين کاربرد وعلم ، تأکيد نمی شود . روانشناسان فعال در اين زمينه ، نمونه ها و مثال های جالبی را در رابطه با چگونگی بهره گيری جوامع انسانی از نتايج مطالعات خود در محيط کار و سازمان ها ، ارائه داده اند .

    بر اين اساس ، مشاهده می شود که قلمرو روانشناسی صنعتی/ سازمانی بسيار وسيع و در عين حال ، متنوع است و دامنه ی آن از تجزيه و تحليل شغل گرفته تا نظريه هايی که در رابطه با چگونگی عملکرد سازمان ها ارائه شده است ، گستردگی دارد . روانشناسان صنعتی/ سازمانی نحوه ی بهره گيری درست از اصول ، فنون و راهبردهای بسيار متنوعِ روانشناسی صنعتی/ سازمانی را جهت افزايش کارآيی کارکنان به مديران و ديگر کارکنان سازمان ها می آموزند و به آنان ياری می رسانند تا سلامت جسمانی و روانی  کليه ی کارکنان سازمان نيز تأمين شود .

    لازم به يادآوری است در کتابی نظير آنچه شما خواننده ی عزيز در دست داريد ، تنها می توان       نمونه هايی از مهم ترين يافته ها ، نظريه ها ، فنون ، راهبردها و روش های معرفی شده به وسيله ی روانشناسان صنعتی/ سازمانی را ارائه داد . مؤلف کتاب حاضر نيز همين هدف را دهبال کرده است تا بدين وسيله برآگاهی خواننده نسبت به ابعاد کاربردی روانشناسی در سازمان ها و محلِ کارِ افراد ، افزوده شود .

 

بسياری ازفصول و موضوعات اين کتاب ، همان فصول و موضوعات کتاب روانشناسی بهره وری است ( که حدود يک دهه ی قبل در ايران تدوين و برای اولين بار ، معرفی شده است ) که با حذف بعضی از موضوعات و افزودن مباحث ديگر بر آن و همچنين منطبق ساختن موضوعات آن با سرفصل های برنامه ی مصوب شورای عالی برنامه ريزی وزارت فرهنگ وآموزش عالی در سال 1372 ، تحت عنوانِ روانشناسی صنعتی/ سازمانی: با نگرشیکاربردی و بومی، به زيور چاپ آراسته شده است . ممکن است برای خوانندگان آشنا با کتاب روانشناسی بهره وری ، اين سؤال پيش آيد که ، «لزوم اين تغيير ،چه بوده است ؟». شرح مختصر اين تصميم آن است که ؛ (1)وقتی توفيق آن را يافتم تا بر اساسِ نتايجِ حاصل از تجزيه و تحليل پاسخ های به دست آمده از هزاران مدير شاغل در سازمان های مختلف (در طی نزديک به سه دهه و در 1450کارگاه آموزشی برگزار شده در تهران و شهرستان ها ) ، ابتدا پارادايم  يا مُدل نظام مند انتخاب و به کارگيری اثربخش منابع انسانی در سازمان (مناباماس) را ترسيم کنم و بر اساس آن ؛ (2)نظريه ی چند عاملی بهره وریرا ارائه دهم ؛ به نظرم آمد بهترين عنوانی که برای اين پارادايمو نظريهمی توان انتخاب کرد ، روانشناسی بهره وری است . روانشناسی بهره وری ، اساساٌ  بر پايه ی مشکلات واقعی مديران و کارکنان سازمان ها در ايران تدوين شده و راه حل ها و راهبردهای علمیو تا حد ممکن بومیرا نيز برای حل اين مشکلات ، ارائه می دهد . بر اين اساس ، پيش بينی می کردم جايگزين مناسبی را برای روانشناسی صنعتی/ سازمانی ( شکل گرفته در آمريکا ) و روانشناسی کار ( تدوين شده در کشورهای اروپايی ) در ايران يافته ام و به زودی روانشناسی بهره وری جزء دروس دانشگاهی رشته های گوناگون روانشناسی ، مديريت، مهندسی صنايع و نظاير آن ، درخواهد آمد . اما اين پيش بينی ، به دلايلی که بيان آن از حوصله ی اين پيشگفتار خارج است ، تحقق پيدا نکرد .

    چون اطمينان پيدا کرده بودم که با آسيب شناسی سازمان ها به وسيله ی مدل واره ی ارائه شده در کتاب روانشناسی بهره وری می توان مديران سازمان ها را در جهت شناخت و حل مشکلات منابع انسانی ياری داد ، مصمم شدم نظريه ی چند عاملی بهره وری و مدل واره ی مرتبط با آن را تا حدی که در توانم هست ، به مديران سطوح مختلف سازمان ها در استان های مختلف کشور ، معرفی کنم و منتظر گنجانيدن درس روانشناسی بهره وری در برنامه های درسی دانشگاه ها نباشم . بر اين اساس ، در سال های بعدی چند صد کارگاه آموزشی ديگر را برای هزاران مدير شاغل در سازمان های گوناگون کشور تشکيل دادم و آنان را با نظريه ی چند عاملی بهره وریو پارادايم يا مدل واره ی مرتبط با آن ، جهت حل يا تخفيف مشکلات انسانی بهره وری در سازمان محل کارشان ، آشنا نمودم . در اين زمان متوجه ی نگرانی بعضی از همکاران ارزشمندم نسبت به جانشين شدن نام روانشناسی بهره وری به جای روانشناسی صنعتی/ سازمانی شدم و برای ممانعت از بروز شکاف ، اختلاف نظر و دو دستگی بين روانشناسان علاقه مند به ابعاد کاربردی روانشناسی در کار ، سازمان و مديريت در ايران ، صلاح را در آن ديدم که با برنامه ريزان دروس دانشگاهی در کشور همسو شوم و بر اساس برنامه ی تدوين و تصويب شده در شورای عالیِ برنامه ريزی وزارت فرهنگ و آموزش عالی در سال 1372؛ (1) بعضی از فصولِ کتابِ روانشناسی    بهره وری ( مثل فصل بهره وری بهينه ، مديريت زمان و . . . ) را حذف کنم و فصولِ ديگری ( مثل مقدمه ، جداول زمانی کار و . . . ) را بر آن بيافزايم ؛ (2)به مطالعه و مقايسه ی تعداد قابل توجهی از کتب جديدِ روانشناسی صنعتی/ سازمانی که در آمريکا منتشر شده اند ، بپردازم و (3) کليه ی مطالبِ فصولِ مختلفِ کتابِ روانشناسی بهره وری را با مباحث و موضوعات کتبِ روانشناسی صنعتی/ سازمانی انتشار يافته درغرب ، انطباق دهم  . در اين جا ضروری است خواننده ی عزيز اطلاع داشته باشد که :

1.  هر چند تلاش کرده ام که در تنظيم بعضی از فصول کتاب ، به معدودی از تحقيقات انجام گرفته در ايران ، مراجعه نمايم ؛ اما بخش اعظم مطالب آن به صورت ترجمه ، اقتباس ، تلخيص و گردآوری از کتب ، مقالات و گزارش های معتبر خارجی يا استفاده ی غيرمستقيم از اين منابع ،  به نگارش در آمده است .

2. تا حد امکان ، تلاش شده است ؛ مشکلات کارکنان و سازمان ها در ايران نيز مورد توجه قرار گيرند و از ارائه ی موضوعاتی که دانشجويان و مديران سازمان ها را جهت تشخيص مشکلاتِ منابع انسانی و حل اين مشکلات در سازمان های فعال در ايران ، ياری نمی دهد ، اجتناب ورزم . ضمناٌ اميدم آن است که در ويرايش های بعدی کتاب ، امکان بهره گيری از نتايج تحقيقات بومی ، بيشتر فراهم آيد .

3. عناوين فصول و موضوعات روانشناسی صنعتی/ سازمانی حدود 14سال قبل در شورای   برنامه ريزی وزارت فرهنگ و آموزش عالی وقت و در غياب بعضی از روانشناسان فعال در اين زمينه ، يا نظرخواهی از آنان ، به تصويب رسيده است . در طی اين سال ها ، کتاب های درسیِ روانشناسی صنعتی/ سازمانی در آمريکا تغييراتی يافته و زمينه هايی بر آن اضافه يا از آن حذف شده است . در تأليف کتاب حاضر سعی شده است تا حد ممکن ، اين تغييرات نيز مورد توجه قرار گيرد .

4. با نظرخواهی اتفاقی و موردی از دانشجويان و همکاران دانشگاهی ، به اين نتيجه رسيدم که احتمال مراجعه خواننده ی کتاب هايی از اين نوع  به فهرست منابع و مآخذ ارائه شده در انتهای کتاب ، نادر است . بر اين اساس و برای صرفه جويی در حجم قابل توجهی از کاغذ که برای فهرست منابع کتاب های درسی دانشگاهی صرف می شود و ممانعت از قطع درختانی که به خاطر  تهيه ی کاغذ برای چاپ منابع و مآخذ کم مشتری اين کتاب ها انجام می گيرد ، مصمم شدم برای اولين بار و به طور آزمايشی ، فهرست منابع اين کتاب را در وب سايتِ (www.drmsaatchi.ir)مؤلف بياورم تا معدود مراجعه کنندگان به اين منابع ، بتوانند به سادگی به آن ، دسترسی داشته باشند . اميد است اين تصميم مورد تأييد همکاران و دانشجويان  قرار گيرد و در عمل نيز ثابت شود که اين تصميمِ منطقی بوده است .

    کتاب حاضر در هفده فصل ارائه شده است تا بدين وسيله امکان تدريس آن در يک نيمسال تحصيلی ، فراهم آيد . برای اجتناب از افزايش تعدادِ فصولِ کتاب ، ناچار بوده ام چند زمينه يا موضوع مرتبط يا نزديک به هم را با انتخاب عناوين مناسب ، در يک فصل از کتاب بياورم . بنابراين ، ممکن است تعداد صفحات بعضی از فصول ، بيشتر از فصول ديگر باشد .

    در خاتمه ، از جناب آقای سعيد ميرجلالی که در چاپ سريع کتاب حاضر مرا صميمانه ياری داده اند ؛ از سرکار خانم خانلری که در تايپِ صحيحِ دست نوشته های خطی و گاه درهم ريخته ی نويسنده ی کتاب ، بردباری نشان داده اند وهمچنين از همسرم که با شکيبايی خود به من امکان داده است تا گاه بتوانم 18تا 20   ساعت در شبانه روز فعال باشم و کتاب حاضر را برای نيمسال تحصيلی دوم ، آماده کنم ، سپاسگزارم .

                                                                                                             محمود ساعتچی

                                                                                                                  پاييز 1386

 

    اين کتاب را به معدود روانشناسانی تقديم می نمايم که در طی چند دهه ی گذشته ، بخش اعظم زندگی شغلی خود را صرف معرفی ابعاد کاربردی روانشناسی صنعتی ، سازمانی ، شغلی ، مديريت و کار به دانشجويان و همچنين به مديران سازمان های فعال در کشورنموده اند و بدين وسيله ، بستر لازم جهت گسترش روانشناسی صنعتی/ سازمانی در کشور را فراهم آورده اند .

    همچنين کتاب حاضر را به آن دسته از روانشناسان صنعتی/ سازمانی جوان تر تقديم می کنم که در يک يا دو دهه ی اخير، در اين زمينه فعال بوده اند و با ارائه خدمات علمی و صادقانه به دانشجويان و همچنين به مشتريان خود در    سازمان ها ، فرايند رشد و بالندگی اين رشته از روانشناسی را ، پويا نگه داشته اند .

 

 

 

کتاب شناسی

عنوان: روانشناسی صنعتی و سازمانی

موضوع:روانشناسی سازمانی-رفتار سازمانی-تحول سازمانی

ناشر:ویرایش

شمارگان:500

شابک:4-53-6184-964-978

شماره کتابخانه ملی:1150279

آدرس ناشر:تهران- خیابان زرتشت غربی- بین خیابان پنجم و ششم- پلاک 63

تلفن:9-88973358

 

اهداف سایت

پروفسور محمود ساعتچی در این وب سایت قصد دارد مخاطب خود را با روانشناسی و فعالیت های خود در زمینه روانشناسی بهره وری آشنا سازد. ایشان در این وب سایت مجموعه کتاب های خود و مقالات در این زمینه را در اختیار مخاطب خود قرار داده. برای آشنایی بهتر با ایشان می توانید در بخش زندگینامه مراجعه کنید.